Chắc hẳn bạn đã không ít lần nghe những lời cảnh báo kiểu như: "Dùng Android cẩn thận bị dính virus đấy!" hay "Đừng có bấm vào link lạ kẻo mất tiền ngân hàng". Thực tế, hệ điều hành Android mang lại cho chúng ta sự tự do tuyệt vời khi có thể tùy biến mọi thứ, tải mọi file mong muốn. Tuy nhiên, đi kèm với sự tự do đó là những lỗ hổng bảo mật cực kỳ đáng lo ngại.
Bài viết này tụi mình sẽ cùng nhau mổ xẻ góc khuất này: Tại sao điện thoại android lại dễ nhiễm virut? Tránh cày file lạ để ảnh hướng đến các thông tin bảo mật đặc biệt là ngân hàng. Hãy cùng CareK xem cơ chế nào khiến chiếc dế yêu của bạn trở thành mục tiêu béo bở của hacker và cách để tự bảo vệ túi tiền của mình nhé!
Bản chất của hệ điều hành: Tại sao điện thoại Android lại dễ nhiễm virus?
Để hiểu tại sao Android lại dễ lọt vào tầm ngắm của các loại mã độc, chúng ta cần nhìn vào cách mà hệ điều hành này hoạt động so với các đối thủ đóng kín như iOS.
Hệ sinh thái mã nguồn mở (Open Source)
Android được xây dựng trên nền tảng mã nguồn mở. Điều này có nghĩa là bất kỳ nhà phát triển nào cũng có thể tiếp cận, sửa đổi và xây dựng ứng dụng dựa trên cốt truyện có sẵn của Google. Tiện thì rất tiện, nhưng nó cũng giúp các hacker dễ dàng nghiên cứu cấu trúc hệ thống, tìm ra các lỗ hổng bảo mật chưa được vá để chèn các đoạn mã độc hại vào.
Khả năng cài đặt ứng dụng từ nguồn không xác định (Sideloading)
Đây chính là "gót chân Achilles" lớn nhất. Trên Android, bạn không bị ép buộc chỉ được tải app từ Google Play Store. Bạn có thể dễ dàng tải về các file có đuôi .apk từ bất kỳ trang web nào trên internet để cài đặt. Việc thoải mái "cày" file lạ này chính là con đường ngắn nhất dẫn virus thẳng vào hệ thống mà không hề có sự kiểm duyệt của Google.
Sự phân mảnh hệ điều hành (Fragmentation)
Không giống như iPhone khi có bản cập nhật là toàn bộ máy trên thế giới đều được lên đời, thế giới Android bị phân mảnh mạnh mẽ. Mỗi hãng điện thoại như Samsung, Xiaomi, Oppo... lại có một tùy biến riêng. Việc cập nhật các bản vá bảo mật hàng tháng phụ thuộc hoàn toàn vào tốc độ của từng hãng. Rất nhiều dòng máy cũ hoặc máy giá rẻ hoàn toàn bị "bỏ rơi", tạo điều kiện cho các lỗ hổng bảo mật cũ kỹ vẫn hoạt động ngon lành trước các đợt tấn công.
Thói quen "cày file lạ" - Con đường ngắn nhất dẫn đến mất tiền ngân hàng
Nhiều bạn có thói quen lên mạng tìm kiếm các bản mod game vô hạn tiền, ứng dụng xem phim bẻ khóa (premium bẻ khóa) hoặc các phần mềm hỗ trợ tự động (auto click). Giới công nghệ hay gọi vui là thói quen "cày file lạ".
Khi bạn tải một file .apk không rõ nguồn gốc về máy, bạn đang tham gia vào một trò chơi may rủi mà tỷ lệ thua là rất lớn. Hacker thường ngụy trang các phần mềm gián điệp, mã độc ngân hàng android dưới lớp vỏ của một ứng dụng cực kỳ hữu ích hoặc một tựa game đang hot.
Khi bạn cài đặt, ứng dụng này sẽ liên tục yêu cầu bạn cấp một quyền tối cao: Quyền trợ năng (Accessibility Service). Một khi bạn lỡ tay bấm "Cho phép", bạn đã chính thức dâng toàn bộ quyền kiểm soát điện thoại cho kẻ xấu. Mã độc lúc này có thể:
-
Tự động đọc, chụp ảnh màn hình các thao tác bạn nhập mật khẩu app ngân hàng.
-
Tự động đánh cắp và chuyển tiếp các tin nhắn chứa mã OTP xác thực giao dịch mà không hiển thị trên màn hình cho bạn thấy.
-
Tự kích hoạt lệnh chuyển tiền ngầm khi bạn đang ngủ hoặc khi màn hình điện thoại đang tắt.
Hậu quả là chỉ sau một đêm thức dậy, tài khoản ngân hàng của bạn hoàn toàn trống rỗng mà bạn không hề nhận được bất kỳ cuộc gọi hay cảnh báo trực tiếp nào trong lúc giao dịch diễn ra.
Dấu hiệu nhận biết điện thoại Android đã bị nhiễm virus
Nếu bạn nghi ngờ chiếc điện thoại của mình đang "mắc bệnh" sau khi lỡ bấm vào một đường link lạ hoặc cài một file cài đặt đáng nghi, hãy kiểm tra ngay các dấu hiệu dưới đây:
-
Máy nóng lên bất thường và nhanh hết pin: Mã độc chạy ngầm liên tục để thu thập dữ liệu và gửi về máy chủ của hacker sẽ ngốn một lượng tài nguyên phần cứng cực lớn.
-
Quảng cáo xuất hiện vô tội vạ: Bạn đang ở màn hình chính, không mở bất kỳ ứng dụng nào nhưng các banner quảng cáo phản cảm, trúng thưởng cứ liên tục nhảy ra che kín màn hình.
-
Ứng dụng lạ tự động xuất hiện: Trên menu ứng dụng bỗng dưng có những app với tên gọi kỳ quặc hoặc icon trong suốt mà bạn chắc chắn chưa từng tải về.
-
App ngân hàng liên tục thoát ra (văng ứng dụng): Nhiều ứng dụng ngân hàng hiện nay có cơ chế bảo mật rất tốt, khi chúng phát hiện thiết bị của bạn đang bị chiếm quyền điều khiển hoặc có phần mềm lạ theo dõi, app sẽ tự động khóa hoặc văng ra để bảo vệ bạn.
Cách xử lý và phòng ngừa virus bảo mật để bảo vệ tài khoản ngân hàng
Để không trở thành nạn nhân tiếp theo của trào nạn lừa đảo công nghệ, bạn cần xây dựng ngay cho mình một "màng lọc bảo mật" chủ động:
Nói KHÔNG với file .apk trôi nổi
Hãy từ bỏ thói quen tải các bản mod game hay app bẻ khóa. Nếu cần sử dụng, hãy tải trực tiếp từ Google Play Store. Tại đây, công cụ Google Play Protect sẽ quét liên tục để đảm bảo ứng dụng sạch.
Kiểm tra kỹ các quyền ứng dụng đòi hỏi
Một ứng dụng chỉnh sửa ảnh thì tuyệt đối không cần đến quyền đọc tin nhắn SMS hay quyền trợ năng (Accessibility). Nếu thấy app đòi quyền quá đà, hãy gỡ cài đặt ngay lập tức.
Luôn cập nhật phần mềm hệ điều hành
Hãy vào phần Cài đặt -> Cập nhật phần mềm để kiểm tra xem máy mình đã ở phiên bản mới nhất chưa. Các bản cập nhật này mang theo những "lá chắn" mới nhất chống lại các loại mã độc vừa mới xuất hiện.
Reset máy hoặc tìm đến sự hỗ trợ từ kỹ thuật viên
Nếu bạn lỡ cài file lạ và nhận thấy tài khoản ngân hàng có dấu hiệu đáng nghi, hãy lập tức đổi mật khẩu ngân hàng trên một thiết bị khác, khóa thẻ và thực hiện "Khôi phục cài đặt gốc" (Factory Reset) điện thoại Android của bạn để xóa sạch mọi mã độc chạy ngầm.
Trong trường hợp bạn không rành về công nghệ hoặc sợ tự thao tác làm mất hết dữ liệu quan trọng như hình ảnh, danh bạ, bạn nên mang máy đến các trung tâm bảo dưỡng uy tín. Tại TP. HCM, bạn có thể ghé qua hệ thống sửa chữa điện thoại và laptop CareK. Đội ngũ kỹ thuật viên tại CareK sẽ giúp bạn quét sạch toàn bộ các tệp tin độc hại ẩn sâu bên trong phân vùng hệ thống, chạy lại phần mềm gốc an toàn, giúp máy sạch hoàn toàn để bạn an tâm thực hiện các giao dịch tài chính.
Bảo mật điện thoại chính là bảo vệ ví tiền của bạn. Đừng vì một phút ham vui "cày" các file lạ, ứng dụng lậu mà khiến bản thân phải rơi vào cảnh tiền mất tật mang nhé!
FAQs - Câu hỏi thường gặp
Điện thoại Android cài phần mềm diệt virus thì có chống được mã độc ngân hàng không?
Các phần mềm diệt virus uy tín có thể quét và phát hiện ra các tệp tin độc hại đã biết. Tuy nhiên, với các loại mã độc thế hệ mới (thường ẩn mình dưới dạng app giả danh cơ quan thuế, công an), chúng sử dụng chiêu thức lừa người dùng tự tay cấp quyền tối cao. Khi bạn đã tự ấn cho phép, phần mềm diệt virus đôi khi cũng bất lực. Ý thức sử dụng của bạn vẫn là lá chắn quan trọng nhất.
Tôi chỉ bấm vào xem link lạ chứ chưa tải gì về thì có bị nhiễm virus không?
Đa phần việc chỉ bấm vào link chỉ dừng lại ở mức nguy cơ (hacker có thể thu thập IP, thông tin trình duyệt của bạn). Tuy nhiên, có những trang web độc hại chứa mã kịch bản tự động tải xuống (Drive-by download). Nếu bạn thấy có file tự động tải về sau khi click, hãy vào thư mục Tải về (Downloads) xóa ngay lập tức và tuyệt đối không bấm mở file đó lên.
Làm thế nào để tắt tính năng cho phép cài đặt file từ nguồn không xác định trên Android?
Bạn có thể vào mục Cài đặt -> Bảo mật và riêng tư -> Cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc (hoặc Cài đặt file APK ngoài). Tại đây, hãy tắt quyền này đối với tất cả các ứng dụng như Chome, Zalo, Messenger để tránh việc vô tình click rồi máy tự động cài đặt ngầm.
Sau khi khôi phục cài đặt gốc, mã độc có còn bám trên điện thoại Android của tôi không?
Khôi phục cài đặt gốc (Factory Reset) sẽ xóa sạch toàn bộ dữ liệu ở phân vùng người dùng, hầu hết các loại virus thông thường sẽ bị quét sạch. Tuy nhiên, có một số loại mã độc cực kỳ nguy hiểm có khả năng can thiệp sâu vào quyền Root của hệ thống. Để an tâm tuyệt đối, bạn nên mang máy qua các trung tâm uy tín như CareK để được các bạn kỹ thuật tiến hành nạp lại Rom gốc (Firmware) hoàn toàn mới cho thiết bị.
Xem thêm: Cập nhật iOS xong bị nóng máy, tụt pin: Mẹo xử lý nhanh hiệu quả
